lesithunzi somuntu. Ayivumeli njalo ukuthi umuntu ephule ilungelo lemfihlo
zomunye kungelasizatho esiqinileyo sokwenza lokho.
Ukufinyelela ulwazi
Isizalwane sonke seZimbabwe kumbe umuntu wonke osehlala eZimbabwe
ngokusemthethweni
ulelungelo lokufinyelela loba yiluphi ulwazi ulusezandleni
zikaHulumende lengatsha zakhe nxa lololwazi ludingeka ekuthini uzulu anelise
ukuthola ingcazelo eziphathelane lesizwe. Ilungelo leli lingasetshenziswa njalo
ngamakhampani lentathelizindaba. Phezu kwalokho, umuntu wonke ulelungelo
lokuthola ulwazi olubanjwe ngomunye umuntu loba uHulumende nxa lololwazi
ludingakala ekutholeni loba ekuvikelweni kwelungelo elithize.
Bonke abantu balelungelo lokucela uHulumende, loba ingatsha zakhe lezinye
inhlanganiso ezisebenzela ngaphansi kukaHulumende ukuthi kucitshwe loba
yiluphi
ulwazi
oluphathelane
lalowomuntu
olungasiqiniso,
loba
ubufakazi
obungaphazamisa indlela umphakathi akhangela ngaye lowomuntu.
Ilizwe lifanele libumbe umthetho ozaqondisa ukutholakala kwamalungelo wonke
abhalwe ngaphezulu. Umthetho lo ungaba lamandla okunciphisa ilungelo
lokufinyelela olunye ulwazi olungaphazamisa ukuvikeleka komphakathi lezinye
inhlanganiso ezithile. Izinciphiso lezi kufanele zenziwe ngendlela engancindezeliyo
kodwa eyamukelekayo elizweni elibuswa ngumbuso olawulwa ngabantu.
Indimi lamasiko
Umuntu wonke ulelungelo lokusebenzisa ulimi azikhethela lona lokulandela
amasiko awafunayo kodwa lokhu akumelanga kuphazamise amalungelo abantu
alotshwe kusisekelo sombuso. Isisekelo sombuso sinanzelela ukubakhona kwendimi
ezilitshumi lasithupha (16) ezilandelayo: isiTshewa, isiTshibarwe, isiLungu,
isiKhalanga,
isiShona,
isiKhoyisani,
ukukhulumisana
isiNambiya,
isiNdawu,
kwabangakhulumiyo
isiNdebele,
(Sign
isiTshangane,
Language),
isiSuthu,
isiTonga, isiTswana, isiVenda lesiXhosa.
10