lokungaphathwa
yokutsho
ngendlela
umbono
wakho,
yobugqili
lokungalulazwa,
ilungelo
lokubuthana
ilungelo
kumbe
lenkululeko
ukuhlanganyela
lokuhlangana labanye ukhululekile lelungelo lokuphatheka kwezombusazwe
ukhululekile. Wonke amalungelo angaphansi kwesigaba lesi abizwa ngokuthi
ngamalungelo esigaba sakuqala ngoba yiwo amalungelo aqala ukunanzelelwa
lokuvikelwa emhlabeni wonke jikelele.
Amalungelo ezomnotho, inhlalakahle lamasiko (economic, social and cultural
rights)
aphathelane lezinto ezimqoka empilweni zabantu ezifana lelungelo
lomsebenzi,
lezindlu
zokuhlala,
lokudla,
lezenhlalakahle,
lokufunda
kanye
lokukhuluma ulimi lwakho lwangekhaya. Amalungelo angaphansi kwalesisigaba
abizwa ngokuthi ngamalungelo esigaba sesibili ngoba abunjwa ngemva kokuba
amalungelo ezempucuko lezombuso esenanzelelwe avikelwa ngaphansi komthetho
wesinqumo samazwe onke. Amalungelo okubambana kwabantu kumbe
awomphakathi (solidarity and group rights) aziwa njalo ngokuthi ngamalungelo
esigaba sesithathu. Wona agoqela ilungelo lokuthuthuka, elokuthula, lokuhlala
endaweni ehlanzekileyo.
Amalungelo, kanye lomlandu wokuwavikela lokuwahlonipha kuhamba kubambene
ndawonye. Umuntu munye ngamunye ulomlandu wokuhlonipha amalungelo
abanye,
lokuhlonipha
Ngokunjalo,
amanye
iSisekelo
Sombuso
amalungelo
ayancitshiswa
ngendlela
iyagcwaliseka
lokuthi
leminye
angaphansi
enanzelela
ukuhlonitshwa
ukuthi
imithetho
yeZimbabwe.
kweZinqumo
zamalungelo
imfanelo
lemlandu
kwalawomalungelo
kazulu
akuphambanisi
amalungelo abanye.
2. Isinqumo samalungelo oluntu sikhona yini kwamanye amazwe?
Manengi amazwe alezisekelo zombuso ezilesinqumo samalungelo oluntu. Lezo
zinqumo zitholakala kakhulu emazweni alezisekelo zombuso ezabhalwa emnyakeni
emlutshwane eyadlulayo afana leSouth Africa leNamibia.
3. Yiwaphi amalungelo abantu avikelwa yisinqumo samalungelo oluntu?
3