1. XINI XINGEWA RIGHTS)? NAWU WA TIFANELO (DECLARATION OF Nongonoko wa Milawu hi wona nawu wu vulavulaka henhleni ka mafumeliwe a tiko. Nawu wa Tifanelo wu kumeka ka Kavanyisa ya vumune ka Nongonoko wa Milawu. Wu vulavula henhleni ka tifanelo leti hinga natona tikweni ra Zimbabwe. Swaboha eku hiva na tifanelo ta hina hi kuri hi vanhu. Tifanelo leti ti fulavuliko hehleni ka tonaka Nawu wa Tifanelo, tifanelo ti nga ka Nongonoko wa Milawu.Yin’wani na yin’wani milawu yi hi tekelako tifaneli ta hina a yi fanelangi. Loko tifanelo ta hina ti tshoviwa swaboha eku fambisa mhaka ka khoto. Nawu wa Tifanelo hi wona Nongonoko wa Milawu wutshwa wu ngana tifanelo ta mahanyelo, swa tipolitika na swaku fumiwa ka tiko. Yi komba nakambe tifanelo ta xiyimo xin’wani ni xin’wani. Tifanelo ta swa mahanyelo na swa tipolitika hi tona tifanelo leti munhu a ngana tona kukota mutshami wa tiko. Tifanelo leti ti sivelela munhu ka ku xanisa hi fumo, hi van’wani vanhu kumbe hi tshumu wihi swa wona. Nakambe tifanelo leti ta hi pfuna eku hi kota ku ngena ka swa mahanyelo na swa tipolitika kuhi hava xihlawuhlawu na ku tshikeleliwa hi van’wani. Tin’wani tifanelo tifambelanako ne tlawa lowu tihlanganisa: tifanelo ta kuhanya, kuva munhu a nga chucheka kuvulavula, na ku famba na van’wani vanhu xikun’we na ku ngena ka swa tipolitika. Tifanelo leti tewa hi tona tifanelo ta ku sungula ka rihanyo ra munhu nakambe tifanela kuhloniphiwa. Tifanelo ta swa mahanyelona tumbuluko ti vulavula hehleni ka tifanelo ta ku tirha, swakudya, vutomi, dyondzo na lirhimi la wena. Tifanelo leti tile ka tlawa wavumbirhi wa tifanelo hiku tihuma ka tifanelo ta mahanyelo na swa tipolitika. Tifanelo ta vukun’we na ta mitlawa tewa tifanelo ta tlawa wa wunharhu. Leti tihlanganisa tifanelo ta kuhumelela, kurhula na ku tshama ka ndawu ya kahle. Tifanelo na swakuendla swa fambelana. Mun’wani ni mun’wani u na xokuendla neku hlonipha tifanelo ta van’wani vanhu nakambe na kuhlonipha Nongonoko wa Milawu na nawu wa tiko ra Zimbabwe. Tifanelo ti nga ka Nawu wa Tifanelo tiendla eku kurhandza ka xitshungu ku endliwa nakambe tifanelo ta van’wani ti hloniphiwa. 2. Man’wani matiko a na swona swa Nawu wa Tifanelo? Matiko yo tala a na swona swa Nawu wa Tifanelo. Ka matiko a ngana nongonoko wa mulawu wutshwa oendla honge his South Africa na Namibia swi kona. 2