ngwangunuko yakwaambuula mbayanda muntu, yakuswaanana abamwi bantu
mboyanda/tubunga
ntoyanda,
angwangunuko
yakunjila
mumabambe
azyameendelezyo eenyika. Zyeelelo zili boobu zitegwa nzyeelelo zyalutaanzi (first
generation rights) nkaambo nzizyeelelo zyakataanguna kulemekwa aansi lyoonse
mbulizulwa.
Zyeelelo Zyabuvubi, Bukkale aTunsiyansiya twabantu (Economic, social
and
cultural
rights)
zijata
zyeelelo
zilaatala
akusimatizya
antoomwe
akusumpula maponeno aamuntu mubukkale bwakwe. Zyeelelo eezi zili mbuuli
cheelelo chakuti muntu woonse weelede kubeleka mulimu uumupa mali/mpindu,
cheelelo chakujana chakulya, cheelelo chakujana chiyusilo, cheelelo chakujana
lwiiyo, cheelelo chakujana maponeno maboutu, cheelelo chakwiiya mulaka wako.
Zyeelelo eezi zitegwa nzyeelelo zyachibili (second generation rights) nkaambo
zyakazoolemekwa nikwakazwa aakulemekwa zyeelelo zyaatala ameendelezyo
eenyika. Zyeelelo Zyakukamantana azyatubunga (Solidarity and group rights)
azilazyo zitegwa nzyeelelo zyachitatu (third generation rights). Eezi zyeelelo nzeezi
ziili mbuuli cheelelo chakujana lusumpuko, cheelelo chakupona muluumuno,
cheelelo chakukkala mubusena butakwe tombe.
Zintu zili mbuuli zyeelelo zyabantu, milimu yeelede kuchitwa abantu antoomwe
amilimu yeelede kuchitilwa chisi, zintu ziboneka kazikamantene kabiyo zyeendela
aamwi. Muntu woonse ulamulandu wakulemeka zyeelelo zyabamwi antoomwe
akuba aamukuli wakutobela akulemeka zyaambwa aKkata Lyamulawu wanyika
yaZimbabwe ayimwi milawu iijanika munyika. Nkinkaako zimwi zyeelelo zijanika
muZyeelelo Zyaampandamunsaka zilakonzya kutazuzikizigwa muchiindi chimwi
kuchitila kuti buumi bwaluundu bube kabotu. Kabiyo eezi zichitilwa kuti zyeelelo
zyabamwi bantu tazityolwi.
2. Sena zimwi nyika zilaalyo na Kkama Lyazyeelelo
Zyaampandamunsaka?
3